dinsdag 28 augustus 2012

Woord en beeld





Voor de theekopjes was de vakantie een beetje een beproeving. We gaan daar niet flauw over doen. Je zal maar twee historici als ouders hebben. Twee mediëvisten dan nog. En rondrijden in een streek vol Romaanse kerken.

Die ouders willen natuurlijk overal in. Ellenlang rondneuzen. Duizenden foto’s maken. En kirren van puur genot bij elk (ja elk) Romaans kapiteeltje. Zucht.

Maar toen dacht het oudste theekopje: ”if you can’t beat them, join them”. En hij begon te vragen wat er nu precies allemaal te zien was, en wat daar nu zo bijzonder aan was. Tot zijn grote verbazing bleken er allemaal fijne verhalen achter schuil te gaan. Daniel in de leeuwenkooi, Adem en Eva, de ark van Noach.

Spannend! En geïllustreerd. Met her en der een draakje of een tonguitstekend duiveltje. Dat gaf theetante alle kansen om het verhaal extra mooi te vertellen. De theekopjes luisterden ademloos toe. Op de drempels van de kathedraal van Bourges volgden ze de lotgevallen in het aards paradijs. Ze leefden mee met mens en dier tijdens de zondvloed. En na afloop riepen ze in koor: “Nog eens!”

Ja, ja, Bijbelse verhalen werken nog steeds. Zeker als je hen met beelden vermengt. Want de theekopjes leven nu eenmaal in een visuele cultuur. En met behulp van eeuwenoude kapitelen sprongen we zo moeiteloos van de 21ste naar de 12de eeuw en nog verder terug.

Dat oude verhalen geen oude koek zijn, heeft ook Craig Thompson ontdekt. In zijn nieuwste graphic novel Habibi:



Een prachtige ontdekkingsreis door de Islamcultuur, en nu eens echt in positieve zin. Uitgangspunt is namelijk de Arabische kalligrafie, schrijven verbindt er woord en beeld. Net als grahic novels doen. Elke bladzijde is een feest om naar te kijken. Vol sierlijke krullen, schitterende motieven en prachtige tekeningen. De ogen de kost geven! Smullen!

Maar ook het verhaal is de moeite waard. En moeilijk om zo even samen te vatten. Het gaat over Dodola en Habibi, twee kinderen die troost zoeken bij elkaar. In een harde wereld. Ze vertellen elkaar verhalen en bezweren het kwaad met wat Oosterse magie.

Het leven drijft hen uit elkaar, en beiden moeten heel wat ellende doorstaan. Maar de verhalen en de schoonheid houden hen over eind. Adembenemend hoe verhalen uit de Koran vermengd worden met hun eigen leven. Dan geeft die oude wijsheid weer commentaar bij hun lotgevallen, maar even goed vormt het inspiratie om ondanks alles toch weer verder te gaan. Soms wreed, vaak magisch, steeds schitterend in beeld gebracht.

Meeslepend! Alsof je in een golfstroom van beelden belandt. Moeilijk weg te leggen ook, dit boek. En toen het eenmaal uit was, restte tante enkel de verzuchting: “Nog eens!”

zaterdag 25 augustus 2012

Kijk uit!


Tante heeft ongetwijfeld heel wat talenten, maar kaartlezen behoort daar niet toe. Hier kunnen we duidelijk over zijn. En kort. Voor het betere navigeerwerk moet je niet bij tante zijn.

Snelwegen volgen op een kaart, dat lukt nog net. Maar nader een stadskern en de paniek slaat toe. Tante draait wanhopig de kaart, en raakt zo al snel het Noorden kwijt. Radeloosheid ten top. Dat vat het mooi samen.

Niemand was dus zo blij met de uitvinding der GPS als theetante. Jubeldejubeldejubel. Geen echtelijke spanningen meer achter het stuur. Hervonden kalmte en nog efficiënt ter plaatse arriveren ook: een droom werd werkelijkheid.

Tegenwoordig heeft tante dus alle tijd terwijl de bibliothecaris chauffeert. Ze kijkt dan goed uit, niet naar wegwijzers, maar naar allerhande leuks. Uiteraard hoort lantaarntellen op de snelweg daarbij. Maar vaker valt haar oog op heel wat moois. Zo was het in Frankrijk weer genieten van de fraaie retro-reclames op de zijgevels.Hierbij een eenvoudig doch oogstrelend exemplaar:


Tante vroeg zich al dikwijls af: welk verhaal zit hierachter? Wie schilderde die muren? Wie ontwierp de letters? Wat dachten de eigenaars van die gevels daarover? En, moeten we onderhand geen reddingsoperatie gaan inzetten?

Ze viel dus bijna om van verbazing toen ze onlangs ontdekte dat Kees van Kooten diezelfde vragen opwierp én beantwoordde in zijn leuke bundel “Hartstochtjes”



Het muurschilderen bleek onderdeel van een marketingcampagne avant la lettre. De schilders reisden heel Frankrijk door. Als een soort zigeuners. Bijna in elk dorp een liefje, zo iets. Een wereld die verloren ging, maar Van Kooten interviewde een van de laatste schilders, die vol trots en bravoure vertelt over de gloriedagen van weleer.

Nog andere leuke verhalen in de bundel gaan over puzzels, over de kunst van het arceren en over het wel heel bijzondere lijmrijm (ideaal om een regendag mee door te brengen). Maar evengoed gaat het over te vondeling gelegde boeken en over de problemen die je als Nederlander ervaart wanneer je in Frankrijk een boom wil planten.

Verwacht geen dijenkletsers, maar wel zonnige verhalen met knipoogjes en glimlachjes. Veel Franse situaties, maar evengoed mijmeringen over kunst en literatuur. Voor velen wat wils dus.

Tante las alle verhalen in één klap achter elkaar en misschien was dat niet zo’n goed idee. Ze had ze beter om en om als tussendoortjes genuttigd, want nu heeft ze te veel vergeleken. Sommige stukjes konden haar namelijk minder bekoren. Omdat ze er geen band mee had? Of omdat ze toch net iets te mooiig en gekunseld overkwamen?

Misschien moet tante die “mindere” stukken nog eens overlezen. Als de bibliothecaris over de snelweg rijdt bijvoorbeeld. Want dan heeft ze alle tijd!

woensdag 22 augustus 2012

Het betere bankhangen



Niets fijner dan een boek te lezen op een gezellig bankje. Zoals dit zomerse exemplaar op een wel erg heimwee opwekkende foto. Zucht!

Ook in de eigen woonstede is een aangename, comfortabele en esthetisch verantwoordelijk leesplek een absolute must. En laat daar nu bij theetante thuis het schoentje wringen! Want, wat wil het geval? De sofa in kwestie heeft bijzondere schade geleden van passerende kind- en katachtigen (vooral van die laatsten), kijk en huiver:




[enige stilte van verbijstering om dit brutale vandalisme is wel gepast]


En dus moet tante op zoek naar een nieuwe divan. En waarde lezer, dat is geen sinecure. Want een bank dient niet om te zitten (wat dacht u?) maar vooral om languit op te liggen lezen. En dus testte tante in menig meubelzaak de leesbaarheidsfactor uit. Ze nam voor de gelegenheid zelfs een boek mee, kwestie van een grondige en realistische simulatie te maken.

Bankhangen is een kunst, een gave bijna, en tante is er naar eigen zeggen al aardig bedreven in. Maar de echte kampioen van de Olympische discipline der sofa-drapage was toch wel Cleopatra. Uiteraard kon zij beroep doen op enige koelte toewuivende slaafjes, compleet met trosjes druiven. Dat helpt vast. En ook voetmasserende dienaressen droegen hun steentje bij aan het comfort. Maar toch, een voorbeeld! En dus besloot tante inspiratie op te doen en meer over de diva(n) te lezen:






Dat Cleopatra geen doetje was, wisten we al langer. En dat zij het woord “dramaqueen” heeft uitgevonden was ons ook reeds bekend. Ook zullen we haar altijd blijven associëren met overdadig kohlpotlood en Liz Taylor. Maar, hoe zat het nu echt? Goldsworthy zocht het uit.

Zoals een waar historicus betaamt, dook hij in de bronnen en presenteert zijn vondsten uitvoerig. Dat wil zeggen: hij weet ook heel veel niet! Maar zeker is wel dat Cleopatra helemaal niet Egyptisch was, maar een Griekse! En dat hiërogliefen en mummieachtige griezeligheden al lang passé waren in haar tijd. De film van Liz kan dus hopla de vuilnisbak in als het op waarheidsgehalte aankomt. (qua camp-gehalte blijft het wel OK)

Maar er blijft toch ook heel wat overeind! Wat een verhalen! Wat een glamour en luxe! Wat een decadentie ook, en wat een bloederige bedoeling! Ook Marcus Anthonius, de macho van dienst, sprong duchtig uit de band, investeerde in grootse spektakels en keek niet op een onthoofding meer of minder. Tjakka!

Kortom: het was smullen van de intrigerende beschrijvingen van rituelen, triomftochten en liefdesperikelen, om het nog niet eens te hebben over de wel erg theatrale zelfmoord van het duo. Maar andere passages vond tante dan weer minder. Zo wordt er wel heel veel aandacht besteed aan de uiterst ingewikkelde stamboom van Cleopatra (conclusie: we weten het gewoon niet) en komen oorlogen, falanxen en strategische zetten heel uitgebreid aan bod. (Op den duur heeft tante beslist deze over te slaan, en gewoon snel te kijken wie er won, wel zo makkelijk).

Ten besluit: dit boek is een must voor wie houdt van de Oudheid, luxe, overdaad en romantiek. Maar je moet wel een beetje willen doorbijten....

(laat de katten dat laatste maar niet letterlijk nemen, daarom bij deze een warme oproep voor tips: hoe hou ik ze weg van de nieuwe bank?)

vrijdag 17 augustus 2012

Prinsheerlijk


Chèrs lecteurs et lectrices, theetante is sip! Enigszins depri en melancholiek op het aanstellerige af. Want ze heeft zo’n heimwee! Naar de Franse zon, en naar het Chateau waar ze de voorbije week zo in de watten werd gelegd. (vandaag al een hele berg strijkwerk achter de rug, wat een contrast, kijk daar biggelt een traan…)

Maar uiteindelijk is dit tranendal natuurlijk ook een prima teken. Want, wat was het een heerlijke vakantie! Wat werd tante verwend! Vers eitje bij het ontbijt, de geur van bloeiende rozen, frisse glaasjes rosé en heel veel gezelligheid. Bovendien vele kleine Romaanse kerkjes in de omgeving , schitterende tuinen binnen handbereik en stemmige abdijen om de hoek! Ja, tante kon haar historisch hartje weer helemaal laven aan zoveel schoonheid.




Daar komt nog bij: zichzelf entertainende kinderen in het zwembad! En een schare fijne gasten aan lange table d’hotes, waar het ’s avonds heerlijk keuvelen was. Om dan, bij het laatste kopje thee, naar de vallende sterren kijken. (en te wensen dat deze vakantie zo lang mogelijk zou duren!)

Kortom het betere werk. En als we niet al reserveerden voor volgende zomer, dan gaven we dit adresje zeker niet door!

Leven in een zomers landhuis, vol licht en gezelligheid, tante kon er iets té goed aan wennen. Vandaar dus dat de terugkeer naar de eigen woonstede toch weer even slikken was (ondanks de blijheid van de poezen, die niet rancuneus waren). Maar gelukkig hebben we nog mooie boeken over landhuizen, en dat maakt heel veel goed!



En dus verhuisden we mentaal van een Frans Chateau naar een Brits landhuis. Waar in het begin van de twintigste eeuw een licht pedante dichter neerstrijkt en nagenoeg alle leden van het gezin weet te bekoren. Een beetje Brideshead revisted af en toe, maar beslist stemmig. Wie tuk is op Good Old England: het eerste deel is om te smullen!

In deel twee springen we tien jaar vooruit. Cecil is ondertussen overleden in de Eerste Wereldoorlog en uitgegroeid tot een soort nationaal symbool. Velen willen hem voor hun karretje spannen en de eerste biograaf gaat aan de slag om diens biografie neer te pennen. Niet gespeend van enige idealisering wil hij van de nabestaanden vooral horen wat hij zelf al in gedachten had.

Enkele decennia later raakt de jonge Paul verzeild op het landhuis van Valance. Hij ontmoet er enkele familieleden van de illustere dichter en raakt zo steeds meer in de ban van deze figuur. De waarheid achterhalen, dat wil hij. Gewapend met een casetterecorder gaat hij op bezoek bij de hoofdrolspelers uit de eerste hoofdstukken en ondervraagt hen opnieuw. Volgens een wetenschappelijke methode, zo lijkt het, maar gaat hij wel zo objectief te werk?

In het laatste deel, dat weer enkele decennia verder springt, blijkt dat niet iedereen zo blij is met Pauls nieuwe interpretaties van het leven van Cecil. Heeft de biograaf toch niet vooral zijn eigen draai aan het verhaal gegeven? En de personages naar zijn eigen hand gezet om een bestseller te produceren? Nieuwe bronnen en zienswijzen duiken op en vergroten het mysterie.

Het boek toont mooi aan hoe lang een leven na de dood nog kan nagloeien. Hoe steeds nieuwe generaties het verleden anders interpreteren. En hoe de waarheid ongrijpbaar blijft. Omdat Cecil nooit zelf aan het woord komt hebben we uiteindelijk het raden naar zijn beweegredenen. Kan je ooit iemand doorgronden, zoveel jaren na dato?

Daarnaast schetst dit boek de geschiedenis van de herenliefde, van een haast ondenkbaar taboe in het begin van de twintigste eeuw, tot de eerste homohuwelijken. Een grote evolutie, want we komen van ver.

Kortom: een boek met vele lagen waarvan de titel vooral blijft intrigeren. Want op wie slaat die nu precies?

Ondanks een paar losse eindjes, is dit boek een aanrader. Voor wie houdt van Britse klasse en een vleugje nostalgie: gewoon lezen dit boek! Al dan niet in de tuin van een Frans chateau!

maandag 6 augustus 2012

Unitasking


Af en toe is tante overmoedig. Dan wil ze op een uur tijd naar de bieb, een paar telefoontjes plegen, snel thee halen en tussendoor ook nog even schoenen passen. Als ze dat nu namelijk allemaal in één keer doet, dan kan ze daarna lekker uitrusten – dat is toch het idee.

Zie ik u al meewarig het hoofd schudden? Inderdaad, hier lonkt dé valkuil van het multitaskingbestaan. Want, als men eenmaal tijd heeft, na dat gehol, is men hetzij te moe, hetzij te opgedraaid om echt van de rust te genieten. Of men is helemaal enthousiast geworden en vol plannen en ideeën: wees dan maar eens zen!

Neen, deze vakantie gaat tante het helemaal anders aanpakken. Geen gehol meer achter de klok aan, wel unitasken. Ze heeft ondertussen al zoveel mindfulnessliteratuur uitgeplozen dat ze de theorie fantastisch beheerst: één ding tegelijk doen en daar dan helemaal en echt van genieten.

Ja, ja en nu de praktijk natuurlijk. Drink maar eens zen thee als twee meter verder een tablet pieperdepiep doet want er is een nieuw berichtje binnen. Of een kind gooit vrolijk een bak strijkparels om. Ik bedoel maar.

Maar, waar een wil is, is een weg. Tante gaat ervoor en deed alvast inspiratie op in dit zeer kalme, uiterst rustgevende Japanse boekwerk:



O, het is prachtig, vol kleine waardevolle momenten. Waar mensen mijmeren over bloesemblaadjes en avonden lang haiku’s schrijven. Mensen die vol concentratie flinterdunne schijfjes inktvis bedruppelen met wasabi en dat dan heel langzaam oppeuzelen. Waar erg lang en betekenisvol wordt gedaan over het inschenken van een glas. En waar al bij al weinig wordt gepraat en veel wordt gedacht.

Niet dat de hoofdpersonen nu zo’n lichtende voorbeelden zijn van levenswijsheid en zen zijn. De oude schoolmeester en zijn ex-leerlinge (ondertussen ook al tegen de veertig) zijn vooral eenzame mensen. Lieden die al jaren geleden in een schulp zijn weggekropen. En die daar maar moeilijk uit te halen zijn. Mensen die geen initiatief nemen en wel wachten tot de ander een stap zet. En als je beiden zo bent, dan gaat het niet echt vooruit natuurlijk. (speedbotenfans: dit boek is geen goed idee voor u)

Heel teder, heel gevoelig, bijna broos is dit boek. Waar heel veel tussen de regels gebeurt. En waar je bijna medelijden krijgt met zoveel menselijk onvermogen. Maar het is ook genieten van de mooie zinnen die gesponnen worden, het oog voor detail en vooral voor schoonheid. Een boek ook vol smaak, waarin men paddenstoelen plukt, vismarkten bezoekt en veel boven pruttelende kookpotten in de weer is. Zwijgend, dat wel.

Beiden vinden elkaar in die levenskunst: in het mooie zien in kleine dingen: de kleur van vis, een handschrift, een papieren pakketje. Heel mooi, heel rustig en heel ontroerend. Beslist de moeite waard dus om dat eens te ervaren, als je zelf rustig bent tenminste!



woensdag 1 augustus 2012

Sweet memories…



Kijk, dit is theetante. Zo’n slordige dertig jaar geleden wel te verstaan. En met een niet alledaagse outfit aan. Ik weet het nog goed: als konijn naar het carnaval: wat een hoogtepunt in mijn bestaan! Achteraan het salopetje was trouwens ook nog een dikke wollen staart bevestigd, lastig om te zitten!

Maar, vraag ik me af, wéét ik dat nu echt nog? Of weet ik het omdat deze foto bestaat? Omdat die konijnenmuts nog jarenlang in de verkleedkist rondzwierf tot niemand hem meer paste? Omdat er af en toe nog eens werd gelachen over hoe ik keek toen ik de eerste keer op die staart ging zitten? Wat weet je uit eigen herinnering en wat herinner je je op basis van verhalen?

Want, de wetenschap heeft het bewezen: herinneringen zijn vluchtige dingen. Géén blijvertjes. Of toch geen onveranderlijke feiten. Ons brein is immers geen computer, geen videocamera en ook geen archiefkast. Herinneringen vervagen en vervormen, elke keer als we er eentje ophalen. De beste manier om een herinnering te bewaren is dus deze ongemoeid laten!

Wat je ook doet, en hoe vaak je ook over het verleden mijmert of er verhalen over vertelt, herinneringen gaan verloren , en elke generatie begint opnieuw. We kunnen levenservaring nu eenmaal niet opslaan en overplanten…. Of toch?

Het boek “Man komt kamer binnen” van Nicole Krauss suggereert in elk geval zoiets. En dan heeft tante maar een half woord nodig om aan het lezen te slaan, natuurlijk.




Hoofdpersoon in dit boek is Samson. Briljant literatuurwetenschapper. Gevierd docent, gelukkig getrouwd. Tot hij op een dag doelloos in de woestijn wordt aangetroffen. Geheugen? Gewist! Alleen wat voor zijn twaalfde gebeurde, bleef bewaard.

Gevolg? De leegte. Wie is die vrouw naast zijn bed? Wat waren zijn hobbies? Waar is zijn moeder? Samson heeft er het raden naar. Maar al snel vindt hij die leegte best aangenaam. En doet hij geen enkele moeite om deze weer te vullen met dingen van weleer. Want, hij voelt zich plots echt vrij om te kiezen wat hij wil. En een nieuwe start krijg je niet elke dag.

Maar het is moeilijk de dagen vullen, zo zonder referentiekader. En dan wordt Samson uitgedaagd. Hij gaat deelnemen aan een experiment, dat alles te maken heeft met het geheugen en herinneringen. Opnieuw reist hij hiervoor af naar de woestijn. Waar hij tussen wonderlijke wetenschappers en bizarre proefkonijnen terecht komt.

We verklappen verder niets alleen dat Samson het experiment ontvlucht. En daarna raakt hij (en de auteur) op de dool. Hij trekt op met adolescenten die eveneens het Noorden kwijt zijn en zoekt daarna steun bij een demente oudere heer, ook zonder geheugen. Laat het ons zo stellen: de laatste hoofdstukken van het boek zijn niet de beste.

De eerste hoofdstukken daarentegen zijn dan weer behoorlijk inspirerend. Want vrij van herinneringen en vastgeroeste associaties blijkt Samson over een heel flexibel en creatief brein te beschikken. Verbluffend, vinden de artsen, ongekend hoeveel nieuwe verbindingen hij kan maken! Anna, Samsons vrouw is heel wat minder enthousiast. Want hoe moet hun relatie verder nu hij zich zelfs niet meer herinnert waarom hij ooit verliefd op haar werd?

Heel wat redenen dus om te mijmeren over hoe geheugen en herinneringen ons dagelijks leven kleuren. Hoe we daardoor soms op automatische piloot handelen. En hoe zeer ze onze identiteit bepalen. Hoe ze ons soms ook kunnen beperken om vrij te kiezen, maar hoe ze tegelijkertijd ook ons enige houvast zijn.

Koesteren dus die herinneringen. Maar eh, niet te veel ophalen hè?