maandag 28 oktober 2013

Kieskeurig

Mijn oma was dol op zoetigheid. En pralines waren favoriet. Als je bij haar op de thee kwam, brak dra het moment aan waarop ze met enige plechtigheid de chocolade presenteerde. "Kiezen mag'" was daarbij steevast de leuze. En ze keek daar dan bijzonder ondeugend bij.

Het was dan ook nogal wat! Een heuse vrijbrief om in de zoete weelde te rommelen totdat het chocoladewonder van je dromen binnen bereik kwam. Ook als die onderaan had postgevat. En ook als het de enige van zjn soort was, en anderen er eveneens reikhalzend naar uitkeken.

Doch deze keuzevrijheid schiep ook verplichtingen. Want, als het tegenviel dan moest een mens wel even doorbijten. Half opgesmikkeld suikergoed was immers uit den boze! Als er onverwacht marsepein of likeur opdook, moest je doorzetten. Dan opgeven was een schande!

Met boeken is het ook een beetje zo. Kiezen mag, maar eens een boek gekozen, dan vond ondergetekende dat ze het ook helemaal moest uitlezen. Zelfs als het tegenviel. Opgeven daar deden we niet aan.

Recentelijk heb ik echter gebroken met dit dogma. Overtuigt een boek niet, dan klappen we het dicht. En helaas heeft dit de afgelopen weken tot bijzonder veel geklap geleid. Want iemand die veel leest, weet hoe een goed boek kan zijn. En dan wordt een lezer kieskeurig, ja, ja!

Maar dit boek heeft de theetante-test doorstaan. En heeft haar tijdens regenachtige herfstavonden meegevoerd naar een wonderlijk Brussel. Een stad waar men zoetgeurende wafels bakt, uitbundig carnaval viert en koning Leopold I nog moet wennen aan zijn nieuwe land.

Jolien Janzing neemt ons immers mee naar 1842. Brussel is nog maar net de hoofdstad van een nieuw koninkrijk. De mensen zijn er goed gekleed en wel doorvoed. Op een avond arriveren er twee Britse zusjes: Charlotte en Emily Brontë. Zij nemen hun intrek in pension Heger, waar ze Frans zullen leren en - wat Charlotte betreft - de liefde zullen leren kennen.

Aanvankelijk is het nogal een cultuurclash. De protestante domineesdochters verbazen zich over het weelderige Roomse leven. Over de verfijnde kledingstijl en de heerlijke gebakjes in de stad. Maar naarmate ze meer Frans leren en de gewoontes in de stad beter leren kennen, brengen ze steeds meer waardering op voor de levenskunst van de Belgen.

Charlotte wordt echter verliefd, op niemand minder dan haar leraar monsieur Heger. Een verboden liefde, die tijdens een wervelend carnavalsfeest in hartje Brussel even een kans lijkt te krijgen. Maar Heger is getrouwd en zijn vrouw is niet dom. Subtiel maar beslist maakt ze een einde aan de affaire.  Charlotte trekt weer huiswaarts, met een gebroken hart, maar ook met een schat aan inspiratie voor haar latere werk.

Jolien Janzing schrijft met verve en schildert een exotisch Brussel. Want de stad van 1842 is niet het Brussel van vandaag, dat ik goed ken en waar ik dagelijks vertoef. En dus was het prettig om na de lectuur van dit boek met een andere blik door Brussel te flaneren.

Een aangenaam boek dus, maar dat wil niet zeggen dat ik er helemaal door overdonderd was. Een paar parallelle verhaallijnen konden me niet overtuigen en ook het gedweep van Charlotte had bij wijlen iets al te puberaals. Door de liefdesgeschiedenis zo centraal te stellen, bleef er ook te weinig ruimte over om Charlotte en Emily als schrijvers echt te leren kennen.

Maar kom, ik moet niet te kieskeurig zijn. Ik heb toch een paar aangename avonden met dit boek doorgebracht. En het pas dichtgeklapt toen het helemaal uit was. Mét een tevreden zucht!

zondag 20 oktober 2013

Alarmfase!

Onheil komt nooit alleen. We hebben het gemerkt. De afgelopen weken kregen we af te rekenen met problemen op school, hoogoplaaiende emoties, overvolle werkagenda's, aangebrande aardappels, algehele misverstanden en kaduke fietsbanden. Als dan ook de favoriete theesoort nog op blijkt te zijn, dan raakt en mens in zak en as. (je zou voor minder)

Tijdens dergelijke alarmfases is er eigenlijk maar één redding. Een goed boek. Zo eentje van een rasverteller die je moeiteloos meesleept naar een andere wereld. Zo'n boek als een warm bad. Eentje waar je overdag tijdens stressmomenten naar uitkijkt: straks als ik thuis ben, dan duik ik weer in het verhaal!

En ja, gelukkig had ik zo'n boek de afgelopen week. Troost in papiervorm, batterijenoplader zonder weerga. Arthur Japin snijdt in dit boek een boeiende periode aan, en doet dat op een onweerstaanbaar meeslepende wijze. Ik liet me er graag door afleiden.

Vaslav vertelt het verhaal van  Vaslav Nijinsky. Sterdanser in de Ballet Russes, een groep artiesten die een eeuw geleden zowel bejubeld als verguisd werd. Want wat ze deden was ongezien en volgens velen ongehoord. Een totaal nieuwe vorm van expressie: wilde dansen, hoekige bewegingen, tergende spanning. Het ballet Sacré du Printemps brak in 1913 radicaal met alle conventies.

We ontmoeten Vaslav enkele jaren later, in 1919. De Grote Oorlog heeft de wereld hertekend en de sterdanser van weleer is in de coulissen beland. Als het boek begint, staat hij op het punt een come-back te maken. Een select gezelschap van kunstminnaars en maecenassen is uitgenodigd om de sterdanser opnieuw aan het werk te zien tijdens een exclusief benefiet voor de oorlogsslachtoffers.

Wat een triomf moest worden, loopt falikant af. Nijinsky staart eerst minutenlang de zaal in, en voert daarna een aggressieve, totaal verwarde dans op. Aan het einde valt hij stil en zegt: "het paardje is moe". En de rest van zijn leven zal hij nooit meer dansen en nauwelijks spreken.

Japin neemt deze noodlottige dag als uitgangspunt. Hij benadert Vaslavs ondergang vanuit  drie perspectieven. Zo is er Peter, Vaslavs personal assistant, die de gekte al lang ziet aankomen. Romola, Vaslavs echtgenote, gelooft hem niet. Haar doel is immers om haar man weer te laten schitteren. En dan is er nog Diaghilev, de impressario van de Ballet Russes en eigenlijk de grote liefde van Vaslav. Na een jarenlange vete wil hij zich graag weer verzoenen met de geniale danser.

Omdat we Nijinsky nooit zelf aan het woord horen, blijft hij een mysterieuze figuur. En dat is goed. Zo wordt nooit helemaal duidelijk of hij echt gek werd, of liever van al het gedoe en gezeur af wilde zijn. We zien hem wanhopig naar liefde zoeken en merken hoe hij worstelt met afnemende spierkracht. Maar wat hem werkelijk drijft, weten we niet. Waarom is hij als notoir homofiel toch gehuwd met een vrouw? Wat bedoelde hij precies met zijn laatste dans? Hoe liep zijn relatie met Dagilev eigenlijk ten einde? We vernemen het niet, en dat laat ruimte voor onze eigen verbeelding.

Een Vlaamse recensent noemde Vaslav afgelopen vrijdag nog een "klef boek". Excuseer, maar wat een onrechtvaardigheid! Dit is een mooi boek, een menselijk boek over de dunne grens tussen gekte en genialiteit. Over hoogespannen verwachtingen en de onmogelijkheid om iedereen gelukkig te maken. Niet overdreven melodramatisch, wel reuze boeiend. Want je krijgt een flinke brok cultuurgeschiedenis mee. 

En dit alles op een toegankelijke wijze geserveerd, ideaal dus  voor vermoeide hoofden op zoek naar verkoeling.




zondag 6 oktober 2013

Choose your battle

We gaan het gewoon even bekennen: het opvoeden van de blijde kinderschaar is niet elke dag een bron van vreugde. Want, voor wie het nog niet wist: kinderen hebben een eigen mening. En een sterke wil. En bovendien de neiging om de grenzen van ouders op te rekken en uit te testen.

Ontmoetingen met vriendenkringen krijgen zodoende af en toe iets van een zelfhulpgroep. Een lotgenoot/vader deed me bij een van die gelegenheden het volgende behulpzame motto aan de hand: "Choose your battle". Vrij vertaald als: leg niet op alle slakken zout. Zie ook eens iets door de vingers. Zeur niet over elk klein "vergrijp", maar concentreer je op wat echt belangrijk is. Tafelmanieren bijvoorbeeld, het opruimen van zooi en vooral: niet slaan, om maar wat essentiële elementen te citeren.

Echt, een sterk motto, dat moeiteloos uitbreidbaar is naar werkplek of openbaar vervoer. Men hoeft niet voor alles op tafel te klimmen en op zijn strepen te staan. Prima dus, de wereldvrede en het algehele welbevinden zullen er wel bij varen.

Toch is er ook een risico. Want een mens zou er al te meegaand van worden. En niet ingrijpen bij het morsen op tafelkleden of het luid kletsen in mobieltjes op de trein. En tja, dan is het hek van de dam natuurlijk. Tolerant zijn kan sterk zijn, maar tegelijkertijd ook zwak. Het is maar hoe je het bekijkt. De lijn tussen goed en kwaad is af en toe behoorlijk dun.

Het boek van deze week ging daarover, al werd het thema uitvergroot op wereldschaal. We schrijven namelijk anno 1916. De eerste wereldoorlog brandt en twee jonge Britten nemen vol enthousiasme deel aan een trainingskamp. Zij zijn dapper, slim en sterk en ervan overtuigd dat de strijd in Europa echt "their battle" is.

Maar geleidelijk aan komen er krasjes op dit zelfvertrouwen. Kleurt het zwart-wit denken behoorlijk grijs. Want: wat is nu eigenlijk dapper en wat is laf? Een vraag die in de loopgraven twee goede vrienden uit elkaar drijft. De gevoelige Tristan en de filosoof Will waren ooit geliefden, maar kijken radicaal anders tegen zin en onzin van de oorlog aan. En dat heeft dramatische gevolgen.


Zonder de clou te verraden kunnen we stellen dat dit boek over lafheid gaat. Wie niet wilde meevechten kreeg in die dagen een witte veer. De cruciale vraag is dan ook: wie is echt moedig?  Iemand die kritiekloos meevecht en zich offert voor het vaderland, of iemand die een stap opzij zet en weigert nog langer de wapens op te nemen. Een hartverscheurende keuze voor een soldaat aan het front.

Toegegeven, dit boek was niet zo excellent als "Post voor mevrouw Bromley" dat een gelijkaardig thema heeft. Maar het was wel goed geschreven en meeslepend. Geen literatuur van de bovenste plank, wel een mooie ode aan de soldaten van weleer.

En dus een boek dat je aan het denken zet over je eigen handelen en je eigen moed en lafheid. Af en toe moet je namelijk wél op alle slakken zout leggen. Je verzetten tegen elk klein onrecht, hoe moeilijk het soms ook is tegen de gangbare teneur in te gaan. "Choose your battle" dus ook daar: vecht voor wat écht belangrijk is, ook al denkt de "algemene opinie" er helemaal anders over.

dinsdag 1 oktober 2013

Wacht eens even!

Des avonds wil het gezin van theetante zich wel eens wagen aan een gezelschapsspel. En één van onze favorieten is de pittoreske klassieker "Stap op". Een daverend spannend gebeuren waarin een olijke fietstoerist de opdracht krijgt 100 kilometers af te leggen. Onderweg moet hij echter menig Tantaluskwelling doorstaan, zoals: het wachten voor een open spoorwegovergang, een felle tegenwind of de confrontatie met een platte band.

Uit het leven gegrepen, kortom! Want ook in ons dagelijks bestaan dringen de onverwachte kwelgeesten zich op. In de vorm van een trein met vertraging, een lege GSMbatterij of een gebrek aan wifi. En dat in een wereld waarin we dachten alles onder controle te hebben. Oh, tranendal!

In die verwarrende contexten dient een mens, net als onze vrolijke pedaalridder, het hoofd koel te houden. Blijven lachen en gewoon even wachten. Want: slagbomen gaan weer open en een stopcontact is vaak nabij. Maar, laat ons eerlijk wezen: wachten kunnen we niet meer zo best. Wij willen alles nu, en we willen alles snel! Geen geduimendraai en ander getalm! ACTIE

De hoofdpersoon uit het boek van de afgelopen week bevindt zich aan het andere uiterste van het spectrum (veel verder nog dan onze geduldige pedalist). De kolonel van Marquez wacht immers al 15 jaar op een brief die niet komt. Een brief, die hem een pensioen moet opleveren: broodnodig na de dood van zijn zoon/kostwinner.

Maar liever dan actie te ondernemen, in de pen te klimmen of op te spelen, blijft de kolonel ijzig geduldig. Ondertussen houdt hij noodgedwongen uitverkoop. Spiegels, klokken, mooie kleren en schilderijen zijn allemaal misbaar, zolang hij zijn waardigheid maar kan behouden. En dat betekent voor hem: niet hoeven bedelen. Het water stijgt hem echter naar de lippen...

De kolonel is een dun boekje over een trotse, verstarde man. Die zelfs in uiterste nood niet in beweging komt. Zijn geduld en vertrouwen zijn te groot voor deze wereld. En je voelt dan ook aankomen dat het ellenlange wachten niet zal worden beloond. Soms is actie gewoon nodig om iets in beweging te zetten. Maar door alle tegenslag is de kolonel versteend.

Geen na te streven levenswandel dus, geen lichtend voorbeeld, zo'n extreme koppigheid. Maar ook wel weer inspirerend voor iedereen aan wie geduld ontbreekt. Je kunt verder leven zonder dat je onmiddellijk krijgt wat je verdient. Je hoeft niet overal meteen een antwoord op te krijgen!

Voeg bij deze levensles een vleugje mysterie en de typische Marquez setting van een klein dorp en je snapt meteen waarom ik dit boekje met spijt heb dichtgeslagen. Maar ook met een zucht, en met wat meewarigheid: want af en toe moet je een lekke band echt wel even oppompen om verder te fietsen. En daar heeft de kolonel geen energie meer voor.