donderdag 30 juli 2015

De boeken van je leven - leesclubleuks



Zoals ik vorige week al vertelde, vroeg Judith me welke boeken mijn  leven hadden veranderd. Geen makkelijke vraag, omdat ik van mening ben dat elk boek je een beetje zou moeten veranderen, of toch anders zou moeten laten kijken. In die zin zou dus het opnoemen van de laatste vijf boeken uit mijn lectuurpakket al voldoende moeten zijn. Maar dan ben ik snel klaar natuurlijk en Judith verwacht vast een beetje meer inspanning van me.

Dus, na rijp beraad, heb ik de vraag van Judith een beetje aangepast. En ben ik na gaan denken over welke boeken typerend waren voor een bepaalde fase in mijn leven. Wat las ik toen ik 10, 20 of 30 was? Wat zegt dat over mij? En welke voornemens heb ik voor het komende decennium?



Voila, een nieuw leesclubideetje borrelde op: teken een levenslijn en noteer de boeken die je doen terugdenken aan weleer. En, beste mensen, zie hier het handgemaakte resultaat:



Een beetje toelichting bij de keuzes die ik maakte (want die zijn ook bij deze formule hartverscheurend: kiezen is verliezen weet u wel!)

Mijn jeugdig parcours is niet meteen origineel, vrees ik. Zoals alle kindertjes in de jaren '70 en vroege jaren '80 genoot ik van de capriolen van Jip en Janneke. Wij waren thuis ook dol op de versjes van Annie M.G. Schmidt en ik ken er nog altijd een paar uit het hoofd (Sebastiaan! Pater Zwierelier!) Ik schreef het al eerder, Annie is mijn held! Tegen haar taalvirtuositeit kan niemand op. Dus uiteraard heb ik ook mijn kinderen veelvuldig hieruit voorgelezen.

Een beter groter gegroeid las ik natuurlijk Thea Beckman. Ik heb al haar boeken met veel plezier doorgenomen, doorgaans met een zaklamp in bed, want het licht moest eigenlijk al uit zijn. Haar historische boeken heb ik vast ook met plezier verorberd, maar om de één of andere reden is Triomf van de verschroeide aarde me het meest bijgebleven. Een feministisch en ook milieukritisch boek. Onlangs heb ik het boek aan mijn zoon gegeven, maar hij kon zich er niet in vinden en heeft het na een twintigtal pagina's weggelegd. Zou het gedateerd zijn?

Al heel vroeg, nog op de middelbare school, las ik De komst van Joachim Stiller. Het speelde zich af in Antwerpen waar ik toen woonde en was intrigerend magisch-realistisch, wat mij toen verraste en heel erg kon bekoren. Ik heb menig spreekbeurt over dit boek gehouden en dweepte er toen zo mee dat ik absoluut een zoon wou hebben die Joachim heette. Dat laatste is niet gebeurd, maar ik heb het boek verschillende keren herlezen. En zoals ik u eerder berichtte, was ik er ook in 2012  weer erg over te spreken. Deze oude liefde is alvast niet geroest.

Of dat ook het geval is voor Donna Tartts Verborgen geschiedenis durf ik betwijfelen, maar toen ik het voor de eerste keer las was ik er echt weg van. Tussen mijn zestiende en mijn negentiende had ik weinig gelezen, wegens te veel verplichte lectuur op school, vriendjes, feestjes en andere afleidsels. Toen mijn destijds nieuwe vriendje (de bibliothecaris!) mij dit boek overhandigde was dat het begin van een bijzonder a-sociale tiendaagse. Ik geloof dat ik niets anders heb gedaan dan gelezen. Ik heb er zelfs feestjes voor afgezegd. Het verhaal sloot dan ook wel erg nauw aan bij mijn leven op dat moment. Niet dat ik moorden pleegde natuurlijk, maar ik was ook een student die zich met oude tijdvakken bezig hield en geboeid was door cultuur en rituelen. Dit boek zette me definitief weer op het leesspoor. Ik las het enkele jaren later opnieuw tijdens een wetenschappelijk congres in Leeds. En weer was het raak. Het was beslist apart om dit te lezen op een Angelsaksische universitaire campus. Veel genetwerkt heb ik die week niet...

Eenmaal weer aan het lezen geslagen, ontdekte ik de grote klassiekers. Oude Russen, Britten en Fransozen passeerden de revue, maar Couperus stal mijn hart. Eline Vere las ik in die tijd verschillende keren, en ja, ik heb nu een dochter die Eline heet. Maar het mooist van allemaal vond ik wel De Stille Kracht, dat ik onlangs heb herlezen en opnieuw meeslepend vond. Het magisch realisme van Joachim Stiller keert hier terug, zij het op een andere manier. En daarnaast was ook de taalvirtuositeit van Couperus iets wat me echt bekoorde. De eerste zinnen zijn lastig, maar eens je zijn timbre en ritme gewend bent is het lezen van Couperus puur genot. 

Zo rond mijn vijfentwintigste was ik druk in de weer met "het doctoraat", een heel intensieve en achteraf heel mooie periode (tijdens de rit was het vooral: stress). Ik deed onderzoek naar rituelen en symbolische communicatie van Vlaamse stadsbestuurders in de vijftiende eeuw. Hoe legitimeerden zijn hun macht via (status)symbolen? Een dergelijk onderzoek kon natuurlijk niet om de socioloog Norbert Elias heen, die in de jaren '30 van de vorige eeuw een heel modern boek schreef over manieren waarop mensen zich door visuele tekens en ritueel gedrag trachtten te onderscheiden van hun medemens. Een doorgedreven analyse van de geplogenheden aan het hof van de Zonnekoning vormde de kern, maar het boek gaat veel verder dan dat. Het onderzoek is al lang achter de rug, maar ik blijf nog steeds graag met de blik van Elias kijken naar kroningen, statussymbolen en ander ritueel gedrag van de medemens. Mmm, misschien toch eens herlezen?

Na het doctoraat volgden de kinderen en raakte mijn academische carrière op een dwaalspoor. ik worstelde in die tijd met het moederschap, dat toch minder vervullend was dan ik dacht. Tussen het verversen van luiers en het mixen van papjes door las ik de memoires van Annie Romein-Verschoor, de vrouw van de grote Jan Romein. Een werkelijk geweldig boek van een sterke vrouw, die net als ik graag historisch onderzoek wou doen, maar vast zat tussen was en plas. (en bovendien een lastig huwelijk had, wat bij mij gelukkig niet het geval was). Een boek vol wijze woorden over tijd maken voor jezelf in de drukte (bij haar was dat: breien, bij mij haken), over dat je in het leven niet altijd keuzes hebt, maar wel kunt kiezen hoe je met iets omgaat. En over doorzettingskracht om in een wereld vol mannelijke historici toch iets te bereiken. Feminisme dus, net als bij Thea Beckman?

Voor de laatste vijf jaar heb ik gekozen voor "den Alain" die met zijn boek Religie voor atheïsten een gevoelige snaar raakte. Ik ben zelf gelovig, maar ik kom daar niet zo makkelijk voor uit omdat religieus zijn tegenwoordig gelijk staat met ultraconservatief en achterlijk, twee adjectieven waar ik me helemaal niet in herken. Hoe dan ook, dit boek bevestigde mijn eigen overtuiging dat heel wat religieuze elementen eigenlijk heel gezond zijn voor een mens. Af en toe eens vasten bijvoorbeeld, sober leven, stilte zoeken en mediteren: allemaal dingen die je ook in mindfulness tegenkomt. Een atheïst heeft Alain niet van me gemaakt, maar hij heeft me wel een breder inzicht gegeven in de rijke menselijke wijsheid die in religies verscholen zit.

Als rode draden noteer ik bij deze: de Nederlandse taal, cultuurgeschiedenis en, nu ik erover nadenk, feminisme. Ik ga Elias zeker nog eens herlezen, zoals ik ook andere boeken uit dit overzcht meermaals herlezen heb. En dat is dan ook meteen mijn antwoord aan mensen die zich afvragen waarom ik slecht boeken kan wegdoen: herlezen loont de moeite, zeker als je een verhaal vanuit een andere levensfase kunt bekijken.

Voila, dat was mijn wel erg uitgebreide en persoonlijke relaas. En weet u wat? U kunt de oefening zelf ook eens doen! Speciaal om u een plezier te doen geef ik de template kado (de levenlijn loopt maar tot 45 NIET omdat ik denk dat het leven daarna niets meer te bieden heeft, maar omdat het blad daar eindigde, teken er dus gerust nog een aantal jaren bij!)



Kopieer met mijn toestemming deze afbeelding, plak 'm even in een wordbestandje, druk 'm af, vul 'm in, en haal uw potloden boven (ook zo'n mindfulle techniek, dat kleuren en nog hip ook tegenwoordig) . En vooral, prààt erover met uw leesclub. En als u mij een plezier wil doen, stuur het resultaat dan op naar theetanteinboekenland@gmail.com, want ik ben heel benieuwd welke boeken uw leven kleur hebben gegeven!

(En nu hoop ik maar dat Judith tevreden is...)

maandag 27 juli 2015

Vele hemels boven de zevende



Het leven bijt! Het deelt rake klappen uit, het grijpt ons bij de keel en vloert ons genadeloos. En wij, we staan erbij en we kijken ernaar. En heel vaak doen we niets. Omdat we zo verbijsterd zijn, bijvoorbeeld. Of omdat we ons machteloos voelen tegenover het noodlot. En soms ook omdat we nu eenmaal andere dingen te doen hebben, die we net iets belangrijker vinden dan het leed van een ander. De vraag is natuurlijk of dat ons van onze verantwoordelijkheid ontslaat.

Met dat dilemma worstelen de personages in Vele hemels boven de zevende. Zij zijn degenen die toeslaan, of die juist getackeld worden door het lot. Ze zijn elkaar zeer nabij, en tegelijkertijd staan ze mijlenver van elkaar af. Want hoewel ze met elkaar praten, de liefde bedrijven of ruziemaken, echt raken doen ze elkaar niet. Gevangen in hun eigen visie zien ze de ander niet echt. Beseffen ze niet altijd hoe hard het leven er bij de ander op inhakt. 

Mijn God, wat een boek! Vanaf de eerste zin al indrukwekkend. Weergaloos meeslepend. Als een klassiek koor waarin vijf stemmen weerklinken. Vijf personages, elk met hun eigen toonhoogte en timbre, vertellen het verhaal. Soms lopen hun meningen parallel. Maar vaker zit er wat ruis op. Prachtig hoe die verschillende toonaarden haast polyfoon met elkaar verweven raken. En af en toe een tikje atonaal zijn.

Want er gebeuren heftige dingen in dit boek. Mensen worden verliefd, nemen ingrijpende beslissingen, raken aan de drank en verliezen de moed. Grote emoties en kleine kwetsuren, ze komen allemaal langs. En net als je denkt te weten waar het verhaal heengaat, krijgt het boek een onverwachte wending. Die je volledig van je sokken blaast.

Meer verklappen over het verhaal zou zonde zijn. Want dan ontneem ik u het plezier om zelf te ontdekken hoe de relatie tussen de verschillende stemmen precies zit. Wie de winnaars zijn en wie de verliezers. En het ontrafelen van die ingenieuze puzzel vormt de helft van het leesplezier. De andere helft bestaat uit datgene wat niet gezegd wordt. Want daar zijn de hoofdpersonen meesters in. Maar, zwijgen blijkt niet altijd goud.

Ik kan dus alleen maar uitroepen: wat een boek! Weergaloos herkenbaar, ontroerend en verbijsterend. Het liet me vertwijfeld achter. Het raakte me diep.  En is het dat niet wat goede boeken moeten doen?


VRAGEN VOOR LEESCLUBS


  • Welke andere personages had je wel eens aan het woord willen horen?
  • Is het makkelijker om anderen te vergeven dan jezelf? Hoe vergevingsgezind ben jij?
  • Hoe moeilijk is het om hulp van anderen te aanvaarden?
  • Welke sprong moet jij nog wagen?
  • Is het mogelijk om van twee mensen tegelijk te houden?
  • Remmen zekerheid en veiligheid af?
  • In welke gevallen is het vermijden van een conflict een goede oplossing?
  • Hadden de personages in dit boek gered kunnen worden?
  • Waarom koos de uitgever voor deze cover? 
PS. Eerder las ik van Griet Op de Beeck, Kom hier dat ik u kus

donderdag 23 juli 2015

Lijstjes op maat - leesclubleuks!

Als je twee keer in één etmaal de vraag krijgt om een lijstje met boeken samen te stellen, dan is het duidelijk: het universum wil dat ik leestips verspreid!

De eerste vraag kwam van Judith, die zelf vijf heel interessante boeken opsomde die haar leven hadden veranderd. Ze vroeg me vervolgens om hetzelfde te doen. Geen gemakkelijke opgave, want om uit een zee van boeken slechts vijf dingen te selecteren vergt heel wat moed en doorzettingskracht. Zo'n best of na dertig jaar intensief lezen, daar moet ik even over nadenken.

De tweede vraag kwam van Le Petit Mas d'Ile, waar we een geweldige week doorbrachten tijdens een heerlijke vakantie. De vraag van Caroline was iets eenvoudiger: welke vijf boeken zou ik haar persoonlijk aanbevelen? Zo'n lijstje op maat was op kortere termijn haalbaar. En dus produceerde ik, speciaal voor haar dit overzicht van boeken om te zoenen:



Ik kreeg ook een lijstje met vijf titels terug, die ongetwijfeld nog wel eens de revue zullen passeren op deze blog. Echt heel fijn om zo op maat tips te krijgen!

En toen dacht ik: misschien is dit ook wel een leuke formule voor een leesclub waarvan de leden elkaar al wat langer kennen. Trek eens lotjes zoals bij Sinterklaas en maak voor elkaar een persoonlijke leeslijst, op maat van de ander (en met een verrassingseffectje erin). Je bent vast al een hele leesclubavond zoet met deze tips!

En de vraag van Judith? Daar kom ik volgende week nog op terug!

maandag 20 juli 2015

De nacht van de vogels - Kate Mosse

Hichcock wist het al: niets zo angstaanjagend als een stel zwarte vogels. Vooral als ze in grote getale samenklitten en duistere wolkenluchten nog donkerder maken.  Een onheilspellend gevoel van dreiging daalt neer, terwijl zwarte kraalogen ons beloeren...

En, lopen de rillingen al over uw ruggengraat? Prima! Voeg daar dan nog een naderend onweer, mistige moerassen en heel wat verknipte figuren aan toe en u heeft het sfeertje van Mosse’s nieuwe roman helemaal beet: donker, duister en gloomy, waar Britten zo goed in zijn.

In dit ijzingwekkende kader vindt, wat dacht u, een moord plaats. Een jonge vrouw wordt teruggevonden in het ijskoude water. En dat roept uiteraard vragen op: wie heeft haar vermoord, en waarom? Als kort nadien een aantal vooraanstaande heren verdwijnen, gaan er bij velen vraagtekens rijzen. Wat volgt is een klassieke who done it, met een dappere dame in de hoofdrol, en – hoe kan het ook anders – een nobele jonge held om haar bij te staan. 

Kate Mosse verweeft in dit boek een misdaadverhaal met de wonderlijke (en soms wat onsmakelijke) geschiedenis van de taxidermie. Het nu bijna verloren ambacht van een opzetter was honderd jaar geleden een stiel als een andere. Opgezette vogels sierden immers menig huiskamer, en geen mens die daar aanstoot aan nam, integendeel: men was gefascineerd. Taxidermisten speelden immers met de dood. Als magiërs wekten ze doden tot leven, en gaven hen een tweede adem, een nieuw glans, soms mooier dan ooit. U ziet het: geen onaardig uitgangspunt voor een moordverhaal. En geloof me, Mosse speelt de parallellen ijzingwekkend goed uit. 

Nu had ik eigenlijk wel verwacht dat Mosse er ook nog een geest aan zou toevoegen, of toch minstens enige paranormale gaven zou tentoonspreiden. Er zijn immers weinig schrijvers die een dergelijk magisch kantje op een geloofwaardige manier kunnen brengen, maar Mosse kan dat als de beste. De scheidslijn tussen dood en leven is in haar verhalen doorgaans flinterdun en zielen bewegen zich elegant van de ene dimensie naar de andere, zonder zich daar altijd van bewust te zijn. 

Die sfeer van magie, die de boeken van Mosse altijd zo bijzonder maakt, ontbreekt echter in dit boek. Niet dat het verhaal niet mysterieus is, verre van, maar dat tikje extra dat Mosse Mosse maakt, is deze keer niet van de partij. Geen tijdreizen of bovennatuurlijke verschijnselen, geen hulp van gene zijde, geen geheimen die het graf in zijn meegegaan.

Maar beste mensen, niet getreurd, want dit is een heerlijk meeslepend boek, spannend en verrassend tot op het einde. Een vlot lezend, boeiend tussendoortje, voor ons als lezers, maar wellicht ook voor de schrijfster. Ik hoop van harte dat Kate Mosse de volgende keer haar pen weer wat dieper in de magie doopt. En een meer gelaagd verhaal verzint. Misschien moet ze eens schrijven met een kraaienveer? 

(Eerder besprak ik van Kate Mosse al De Citadel en De bruidskist)


VRAGEN VOOR LEESCLUBS

(deze keer nogal duister, excuses maar dat komt door het boek: serveer dus lekkere koekjes als je deze vragen bespreekt en zet een luchtig muziekje op – dat helpt vast)

  • Heb je ooit een dagboek bijgehouden? Wanneer was dat? En waarom schreef je?
  • Opgezette dieren waren vroeger een trend, ben je er al eens eentje tegengekomen?
  • Wat is jouw ergste nachtmerrie?
  • Aan welke babysitter uit je kindertijd heb je goede herinneringen?
  • Wanneer ben je echt bang geweest?
  • Ben je wel eens opgesloten geweest? En hoe kwam je er weer uit?
  • Welk ambacht verdient het om aan de toekomst te worden doorgegeven?

donderdag 9 juli 2015

Ook dit gaat voorbij - Milena Busquets




Zwoele zomeravond. De zon zindert nog na. De duisternis valt al, haast ongemerkt. Hier, op de drempel tussen dag en nacht, is alles mogelijk. Het verleden vervaagt, de toekomst is schimmig. Er is alleen het eindeloze nu, vol verwachting en vol spanning: we houden de adem in.

Op dat moment ontmoeten we Blanca. Haar moeder is enkele dagen geleden overleden, en het is alsof de zon is ondergegaan. De enige constante factor in het roerige bestaan van Blanca is verdwenen. Maar net als de zon op een zomeravond, zijn de laatste stralen van haar warmte nog voelbaar. 

Blanca koestert de drempel. Ze wil niet doorgaan naar de nacht. Want dat zou betekenen dat ze echt volwassen moet worden, verantwoordelijkheid zou moeten opnemen, de zaken onder ogen zou moeten zien. Neen, dan liever de schemering vol beloftes. Het uitgestrekte nu waarin keuzes eindeloos kunnen worden uitgesteld. Blanca nestelt zich in de laatste zonnestralen. Om de nacht uit te stellen vlucht ze in de alcohol, drugs, in geflirt en gefeest. Zo rekt ze het afscheid van haar moeder, ellenlang.

Dat gedrentel en dat vluchtgedrag weet Milena Busquets meesterlijk te beschrijven. Het boek is opgevat als een lange brief van Blanca aan haar moeder, waarin ze, naast wat opschepperij over haar seks-appeal, vooral filosofeert over het leven. Over de keuzes die ze heeft gemaakt, over haar ex-mannen, en over haar zonen. Maar vooral over haar onvermogen om zelf echt initiatief te nemen en haar leven te sturen.

Die stuurloosheid is verbijsterend. Op zo’n manier dat Blanca je na een tijdje behoorlijk op de zenuwen gaat werken. Je zou haar eens flink door elkaar willen schudden. En je vraagt je dan ook het hele boek af: wanneer waait deze roes voorbij? Wanneer zal Blanca eindelijk inzien dat het echt tijd is om zich als een volwassene te gaan gedragen? Om niet meer als een twintiger door het leven te fladderen, maar zelf een stabiele factor in het leven van haar zonen te zijn?

Blanca aarzelt, en weigert haar eigen jeugd los te laten. Zo komt ze er maar niet toe het graf van haar moeder te bezoeken. Pas helemaal op het einde valt de nacht en lijkt de zwaarte tot haar door te dringen. “Ook dit gaat voorbij”, zei haar moeder ooit, en dat geldt zowel voor het jeugdig geflirt als voor de laatste warmte van de zon: tijd om de drempel over te stappen en een nieuwe levensfase te beginnen.

Een boek dat me bevreemdde, irriteerde, en toch niet losliet. Een verhaal over ouder worden, over liefde en verantwoordelijkheid. Met een lange nasmaak: een beetje wrang, een tikje zoet.


VRAGEN VOOR LEESCLUBS



  • Wat is jouw vluchtweg in moeilijke tijden?
  • “We hebben allemaal ons eigen hoofdthema, onze rode draad, een refrein” wat is dat van jou?
  • Hoe moeilijk is het om je hoofd leeg te maken en nergens meer aan te denken?
  • Wat is de mooiste zomeravond die je ooit hebt beleefd?
  • “Ik ben een nepvolwassnene, ik voel me precies hetzelfde als toen ik zes was”: ben jij er ook zo eentje?
  • Hoe moeilijk is het om ouder te worden?
  • “Ook dit gaat voorbij” is dat een spreuk die jou ook past?
  • Aan welke vakantieplek zijn jouw beste jeugdherinneringen verbonden?
  •  “Lichtheid is een vorm van elegantie, het is enorm moeilijk om licht door het leven te gaan”: hoe licht ben jij?

vrijdag 3 juli 2015

De boekhandel - Penelope Fitzgerald




Sommige boeken zijn echt niet wat ze lijken. Neem nu “De boekhandel”, op het eerste gezicht de popperigheid zelve. Een parmantig dametje van middelbare leeftijd opent een knusse boekhandel in een pittoresk dorpje. De ene na de andere karakteristieke dorpsfiguur passeert de revue. Men strooit er lustig met “dear” en “darling”, snoeit rozenstruiken en maakt stevige wandelingen. En een sikkeneurige klopgeest zorgt voor dat extra streepje authenticiteit. 

O, Penelope Fitzgerald houdt het lang vol! Tot ver over de helft van dit boek wordt er nog gezellig thee gedronken aan knetterende haardvuren, wordt er cake gebakken en  ontdooien wereldvreemde kluizenaars voor de charme van de hoofdpersoon. En net als je helemaal doezelig bent van zoveel knusheid, begint er iets te knagen.

Want, is het allemaal wel zo rooskleurig als de schijfster doet vermoeden? Er lijkt meer aan de hand, zeker als je tussen de regels doorleest. Waar je eerst nog moest grinniken om de droge ironie van Fitzgerald (en je denkt: dat is weer zo van die echte verfijnde Britse humor) vergaat het lachen je na een tijdje. Niet omdat de taal verandert, verre van. Want tot het einde toe blijft dit boek opgewekt en positief, maar ondertussen…

Ondertussen vindt er een machtsstrijd van grote omvang plaats. Waarbij het doel alle middelen heiligt. En waarbij nietsvermoedende dorpelingen genadeloos als pionnen worden ingezet. Verbijsterend hoe ver mensen kunnen gaan om hun zin door te drijven. Verrassend ook hoe makkelijk ze daar anderen in mee kunnen krijgen.

Niets is er zonnig in dit boek, behalve de taal. Want eigenlijk is dit een zeer duister verhaal, dat allerminst een positief mensbeeld heeft. Het boek laat de lezer helemaal beduusd achter. En de olijke zinnen die dit boek beëindigen maken het alleen maar erger.

Een aanrader dus dit boek, en wellicht ga ik het ook nog eens herlezen. Want ik ben benieuwd wanneer die donkerte nu precies tussen de zinnen is geslopen. En over welke stille hints ik eerder heb heengelezen. Neen, niets is wat het lijkt, en juist dat maakt dit boek zo geweldig!



VRAGEN VOOR LEESCLUBS




  • Wat had er moeten gebeuren om het einde van dit boek te voorkomen?
  • Wie is er moedig in dit boek? En waar heb jij moed voor nodig?
  • “De wereld bestaat uit verdelgers en verdelgden”: wie ben jij?
  • Welke winkel zou jij wel eens willen openen?
  • Hoe ontstaat een hype? (en aan welke hype heb jij ooit meegedaan?)
  • Waar ligt de grens tussen andere verdragen en voor jezelf opkomen?
  • Welk personage uit dit boek vond je het meest verachtelijk?
  • Vanuit wiens standpunt zou je dit boek willen hervertellen?